تفصيل مسجد الحرام تفصيل مسجدالحرام را به قدر مقدور مىنويسم : اولًا « مكّه معظمه » شهرى است بزرگ ، كه در ميان دو درّه واقع شده است ، و اطراف آن را كوه‌هاى بلند احاطه كرده است ، درّه اول كه از طرف دروازه « جدّه » وارد شهر مىشود ، بالنسبه هم كوچكتر و هم كم عرض‌تر است ، دروازه دوم كه ملتقاى « 1 » از نزديك « مسجدالحرام » است ، كشيده‌تر و عريض‌تر است ، در آخر اين دره به « مِنا » و « عَرَفات » مىروند ، و بالاى « مكه » است و « أبْطَح » در آخر اين درّه است ، و آبى كه از « طايِف » به « عرفات » و « منا » و بعد از آن به « مكه » مىآيد ، از اين دره مىآيد ، خانه‌ها در ميان اين دو دره واقع شده است و در دامنه كوه و ميان دره ساخته‌اند . اسامى « مكّه » : اول « مكّه » است لقلّة مائها « 2 » ، و « بَكّه » ، لأنّها تَبَكُّ أعناقَ الجبابِرةِ ؛ أي تَكْسُرُها ، « 3 » « والبَلدالأمين » و « العَرُوْض » و « البَلَد » و « القَرْية » و « امُّ القرى » لأنّها أعظم القُرى شأناً ، « 4 » و « كوثى » و « ام كوثى » و « قعيقعان » « 5 » و « فاران » و « مقدّسه » و « وادى النمل » « 6 » و « الحاطمه » و

--> ( 1 ) - محل به هم رسيدن . ( 2 ) - به دليل كمى آب آن . ( 3 ) - به دليل اين كه گردن ستمگران را در هم مىشكند . ( 4 ) - براى اين كه از نظر رتبه و مقام بزرگترين شهرها است . ( 5 ) - اين نام را در بين كتبى كه در اين رابطه به نگارش در آمده نيافتم . ( 6 ) - در متن ود النمل آمده و غلط است .